{"id":1242,"date":"2022-03-06T15:55:44","date_gmt":"2022-03-06T12:55:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.elazigelitozelegitim.com\/?page_id=1242"},"modified":"2022-03-06T15:57:00","modified_gmt":"2022-03-06T12:57:00","slug":"otizm-spektrum-bozuklugu-olan-bireyler-destek-egitim-programi","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.elazigelitozelegitim.com\/index.php\/otizm-spektrum-bozuklugu-olan-bireyler-destek-egitim-programi\/","title":{"rendered":"Otizm Spektrum Bozuklu\u011fu Olan Bireyler Destek E\u011fitim Program\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p>Program, Yayg\u0131n Geli\u015fimsel Bozukluklar tan\u0131 grubu i\u00e7erisinde yer alan her ya\u015ftaki bireyin geli\u015fimsel \u00f6zellikleri, e\u011fitim ihtiya\u00e7lar\u0131 ve \u00f6ncelikleri dikkate al\u0131narak haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>PROGRAMIN GENEL AMA\u00c7LARI<\/strong><br>Bu program ile bireylerin;<\/p>\n\n\n\n<ol type=\"1\"><li>\u0130\u015flevsel becerilerin kazand\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00f6n ko\u015ful olu\u015fturan temel e\u015fleme ve taklit becerilerini geli\u015ftirmeleri,<\/li><li>Sosyal etkile\u015fim ba\u015flatma ve s\u00fcrd\u00fcrme becerilerini geli\u015ftirmeleri,<\/li><li>Al\u0131c\u0131 ve ifade edici dil becerilerini geli\u015ftirmeleri,<\/li><li>\u0130leti\u015fim becerilerini geli\u015ftirmeleri,<\/li><li>Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fma ve i\u015flevde bulunma ile organize olma becerilerini kazanmalar\u0131,<\/li><li>\u00d6z bak\u0131m ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam becerilerini geli\u015ftirmeleri,<\/li><li>Akademik becerilerini geli\u015ftirmeleri,<\/li><li>Toplumsal ya\u015fama kat\u0131l\u0131m ve sosyal uyum becerilerini geli\u015ftirmeleri beklenmektedir.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Yayg\u0131n geli\u015fimsel bozukluklar (YGB), sosyalle\u015fme ve ileti\u015fim gibi \u00e7oklu temel fonksiyonlar\u0131n geli\u015fmesinde gecikmeleri de i\u00e7eren bir spektrum bozuklu\u011fudur. Bu grupta yer alan en \u00e7ok bilinen yayg\u0131n geli\u015fimsel bozukluk otizmdir. Bu yelpazede yer alan di\u011fer bozukluklar, Rett Sendromu, \u00c7ocuklu\u011fun Dezintegratif Bozuklu\u011fu, Asperger Sendromu ve Ba\u015fka T\u00fcrl\u00fc Adland\u0131r\u0131lamayan Bozukluk (Atipik Otizm)\u2019tur.<\/p>\n\n\n\n<p>YGB\u2019li bireylerin erken \u00e7ocukluk d\u00f6neminden ba\u015flayarak yeti\u015fkinlik d\u00f6nemindeki i\u015f ve mesleki e\u011fitim programlar\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere ya\u015fam boyu s\u00fcren kaliteli ve nitelikli bir \u00f6zel e\u011fitim hizmeti almalar\u0131, bozuklu\u011fun t\u00fcr\u00fcne, derecesine, bireyin ya\u015f\u0131na ve \u00f6zelliklerine, ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re i\u015flevsel olarak planlanm\u0131\u015f e\u011fitim programlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00e7e\u015fitlendirilmesi ile m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yayg\u0131n geli\u015fimsel bozukluk, birden fazla bozuklu\u011fu i\u00e7eren genel bir tan\u0131 grubu olup erken \u00e7ocukluk d\u00f6neminde ba\u015flayan sosyal etkile\u015fim, dil geli\u015fimi ve davran\u0131\u015f alanlar\u0131nda yetersizliklere sahip olma durumudur. Davran\u0131\u015f sorunlar\u0131, yineleyici, s\u0131n\u0131rl\u0131 ilgi ve davran\u0131\u015flar\u0131 kapsamaktad\u0131r. Bu durumlar geli\u015fimin bir\u00e7ok alan\u0131n\u0131 etkileyerek kal\u0131c\u0131 ve s\u00fcre\u011fen i\u015flev bozukluklar\u0131na yol a\u00e7arlar.<\/p>\n\n\n\n<p>1980 \u00f6ncesinde Amerikan Psikiyatri Birli\u011finin s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda yayg\u0131n geli\u015fimsel bozukluklar \u00e7ocukluk \u015fizofrenisinin bir alt tipi olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmaktayd\u0131. Amerikan Psikiyatri Birli\u011fi, 1994 y\u0131l\u0131nda yayg\u0131n geli\u015fimsel bozukluklar\u0131 be\u015f bozukluktan olu\u015fan bir grup olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar; 1. Otizm 2. Rett Sendromu 3. \u00c7ocuklu\u011fun Dezintegratif Bozuklu\u011fu 4. Asperger Bozuklu\u011fu 5. Ba\u015fka T\u00fcrl\u00fc Adland\u0131r\u0131lmayan Yayg\u0131n Geli\u015fimsel Bozukluk (Atipik Otizm)\u2019 tur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1. OT\u0130ZM<\/strong><br>Otizm, ya\u015fam\u0131n erken d\u00f6nemlerinde ba\u015flayan ve ya\u015fam boyu s\u00fcren, sosyal ili\u015fkiler, ileti\u015fim, davran\u0131\u015f ve bili\u015fsel geli\u015fmede gecikme ve sapma gibi \u00f6zellikler g\u00f6steren n\u00f6ropsikiyatrik bir bozukluk olarak kabul edilmektedir. Yayg\u0131n geli\u015fimsel bozukluklar\u0131n en iyi bilineni otizm (\u0130nfantil otizm olarak da bilinir.) olup kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sosyal etkile\u015fimde, s\u00f6zel ileti\u015fimde bozukluklar ve basmakal\u0131p stereotipik davran\u0131\u015f \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc ile karakterizedir. \u0130nfantil otizm kavram\u0131 ilk kez Leo Kanner taraf\u0131ndan 1943 y\u0131l\u0131nda t\u0131p literat\u00fcr\u00fcne kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve 1980&#8217;e kadar bu terim kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Otizm terimi, zaman i\u00e7inde yerini, otizm spektrum bozukluklar\u0131 (ASD-Autism Spectrum Disorders) terimine b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Otizm spektrum bozukluklar\u0131, yayg\u0131n geli\u015fimsel bozukluklarla (Pervasive Developmental Disorders-PDD) e\u015f anlaml\u0131 olup ileri d\u00fczeyde ve karma\u015f\u0131k bir geli\u015fimsel yetersizlik anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Otizm ise bu s\u0131n\u0131fland\u0131rma alt\u0131nda yer alan kategorilerden yaln\u0131zca biridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Otizm spektrum bozuklu\u011funun n\u00f6rolojik nedenlerden kaynakland\u0131\u011f\u0131 san\u0131lmaktad\u0131r. Otizm spektrum bozuklu\u011fu tan\u0131l\u0131 bireylerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde (yakla\u015f\u0131k %35), beyindeki anormal elektrik hareketlerine ba\u011fl\u0131 olarak n\u00f6bet, istemsiz hareketler, bilin\u00e7 yitimi vb. n\u00f6rolojik sorunlar da g\u00f6r\u00fclebilir. Otizm spektrum bozuklu\u011fu bir ruh hastal\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir, ancak belirtileri baz\u0131 ruh hastal\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rabilir. Yap\u0131lan bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar, otizm spektrum bozuklu\u011funun \u00e7ocuk yeti\u015ftirme \u00f6zellikleriyle ya da ailenin sosyoekonomik \u00f6zellikleriyle ili\u015fkisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir.<br>Otizm spektrum bozuklu\u011funun kal\u0131tsal olabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bulgular vard\u0131r, ancak buna yol a\u00e7an gen ya da genler hen\u00fcz bulunmu\u015f de\u011fildir. \u00d6nceki y\u0131llarda otizm spektrum bozuklu\u011funun g\u00f6r\u00fclme oran\u0131n\u0131n 500\u2019de bir oldu\u011fu kabul edilirken son verilere g\u00f6re otizm spektrum bozuklu\u011funun yakla\u015f\u0131k her 150 \u00e7ocuktan birini etkiledi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Ayr\u0131ca, erkeklerdeki yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 k\u0131zlardan d\u00f6rt kat fazlad\u0131r. San\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine, otizm spektrum bozuklu\u011fu tan\u0131l\u0131 bireylerin \u00e7o\u011funda, farkl\u0131 d\u00fczeylerde zek\u00e2 gerili\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ayr\u0131ca, zek\u00e2 testlerinde belli alanlar, di\u011fer alanlara k\u0131yasla \u00e7ok daha geri \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Otizm spektrum bozuklu\u011fu tan\u0131l\u0131 bireylerin pek az\u0131nda (yakla\u015f\u0131k %10), \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bellek, m\u00fczik yetene\u011fi vb. \u00fcst\u00fcn \u00f6zelliklere rastlan\u0131r. Amerikan Psikiyatri Birli\u011fi taraf\u0131ndan 2000 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015f olan DSM-IV-TR (Ruhsal Bozukluklar\u0131n Tan\u0131sal ve Say\u0131msal El Kitab\u0131) k\u0131lavuzuna g\u00f6re yayg\u0131n geli\u015fimsel bozukluklar i\u00e7inde yer alan otizm tan\u0131s\u0131n\u0131n konulabilmesi i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131da s\u0131ralanan belirtilerden en az alt\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi gerekir. Ayr\u0131ca, bu belirtilerden en az ikisinin sosyal etkile\u015fim sorunlar\u0131 kategorisinden, en az birer tanesinin ise di\u011fer iki kategoriden (ileti\u015fim sorunlar\u0131 ve s\u0131n\u0131rl\u0131\/yinelenen ilgi ve davran\u0131\u015flar) olmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Bu belirtilerden en az birinin 36 aydan \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131 da bir di\u011fer ko\u015fuldur. Otizm spektrum bozuklu\u011fu \u015femsiyesi alt\u0131nda yer alan di\u011fer kategoriler i\u00e7in daha farkl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctler s\u00f6z konusudur. A\u015fa\u011f\u0131da, her bir belirtiye ili\u015fkin ayr\u0131nt\u0131lar yer almaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>a. SOSYAL ETK\u0130LE\u015e\u0130M SORUNLARI<\/strong><br><strong>Sosyal etkile\u015fim i\u00e7in gerekli s\u00f6zel olmayan davran\u0131\u015flarda yetersizlik<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>S\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 g\u00f6z konta\u011f\u0131 \u00f6zellikleri: G\u00f6z konta\u011f\u0131 hi\u00e7 kurmamak, \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcreli kurmak ya da al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k bi\u00e7imde kurmak. \u00d6rne\u011fin, birden bire g\u00f6zlerini kar\u015f\u0131s\u0131ndakinin g\u00f6zlerine dikmek ve ka\u00e7\u0131rmak gibi.<\/li><li>Jest ve mimik kullan\u0131m\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k: Konu\u015furken \u00e7ok az jest ve mimik kullanmak.<\/li><li>Ba\u015fkalar\u0131na yakla\u015fmada s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 \u00f6zellikler: Sosyal ortamlar\u0131n gerektirdi\u011fi mesafeyi ayarlayamamak: Ba\u015fkalar\u0131na fazla yak\u0131n ya da uzak durmak.<\/li><li>Ses kullan\u0131m\u0131nda s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131l\u0131k: Konu\u015furken al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k ses kalitesi ve vurgu \u00f6zellikleri g\u00f6stermek.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Ya\u015fa uygun akran ili\u015fkileri geli\u015ftirememek<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Arkada\u015fl\u0131k kurmakta zorlanmak: \u00c7ok az say\u0131da arkada\u015fa sahip olmak ya da hi\u00e7 arkada\u015f edinememek.<\/li><li>Akranlarla etkile\u015fimde bulunmamak: Kendi ya\u015f\u0131tlar\u0131yla oynamada, konu\u015fmada vb. \u00e7ok isteksiz davranmak. \u00d6rne\u011fin, yaln\u0131zca kendisinden \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ya da b\u00fcy\u00fck ki\u015filerle etkile\u015fimde bulunmak.<\/li><li>Yaln\u0131zca \u00f6zel ilgilere dayal\u0131 ili\u015fkiler geli\u015ftirmek: Belli ki\u015filerle, yaln\u0131zca belli ilgilere dayal\u0131 olarak (favori konularda) etkile\u015fimde bulunmak.<\/li><li>Grup i\u00e7inde etkile\u015fimde bulunurken zorlanmak: \u0130\u015f birli\u011fine dayal\u0131 oyunlar\u0131n kurallar\u0131na uymakta zorlanmak.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Ba\u015fkalar\u0131yla zevk, ba\u015far\u0131 ya da ilgi payla\u015f\u0131m\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Yaln\u0131z olmay\u0131 tercih etmek: Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n, genellikle aile \u00fcyeleriyle ya da arkada\u015flar\u0131yla birlikte yapt\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok \u015feyi (TV izlemek, yemek yemek, oyun oynamak vb.) yaln\u0131z ba\u015f\u0131na yapmay\u0131 ye\u011flemek.<\/li><li>Belli olay ya da durumlara ba\u015fkalar\u0131n\u0131n dikkatini \u00e7ekme \u00e7abas\u0131 g\u00f6stermemek. \u00d6rne\u011fin; \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir durum kar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015fkalar\u0131na i\u015faret etmemek, bir \u015fey ba\u015fard\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015fmamak vb.<\/li><li>S\u00f6zel \u00f6vg\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda tepki vermemek: Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kendisine y\u00f6neltti\u011fi \u00f6vg\u00fc s\u00f6zleri ya da s\u00f6zel onaylamalar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ok az tepki vermek ya da hi\u00e7 tepki vermemek. \u00d6rne\u011fin, ho\u015fnutluk belirtisi g\u00f6stermemek.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Sosyal-duygusal davran\u0131\u015flarda s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ilgisi kar\u015f\u0131s\u0131nda tepkisiz kalmak: Birileri kendisine seslendi\u011finde ya da kendisiyle etkile\u015fmek istedi\u011finde tepki vermemek, duymuyormu\u015f ya da fark etmiyormu\u015f gibi davranmak.<\/li><li>Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yapt\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 ilgisizlik: Ortama birinin girmesi, ortamdan birinin \u00e7\u0131kmas\u0131, birinin konu\u015fmaya ba\u015flamas\u0131 gibi ba\u015fka \u00e7ocuklar\u0131n \u00e7ok ilgisini \u00e7eken baz\u0131 olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda ilgisiz kalmak; b\u00f6yle durumlarda, g\u00fcl\u00fcmseme gibi ho\u015fnutluk ya da a\u011flama gibi ho\u015fnutsuzluk ifadeleri g\u00f6stermemek. \u2022 Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n duygular\u0131n\u0131 anlamada yetersizlik: \u00dcz\u00fclen, a\u011flayan, k\u0131zan, sevinen vb. ki\u015filer kar\u015f\u0131s\u0131nda duyars\u0131z davranmak. \u00d6rne\u011fin, \u00fczg\u00fcn birini rahatlatma \u00e7abas\u0131 g\u00f6stermemek.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><br><strong>b. \u0130LET\u0130\u015e\u0130M SORUNLARI<\/strong><br><strong>Dil geli\u015fiminde gecikme<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>\u0130ki ya\u015f\u0131ndan b\u00fcy\u00fck olup da tek bir s\u00f6zc\u00fck bile s\u00f6ylememek.<\/li><li>\u00dc\u00e7 ya\u015f\u0131ndan b\u00fcy\u00fck olup da iki s\u00f6zc\u00fckl\u00fck basit ifadeler (\u2018Baba git.\u2019 vb.) kullanmamak.<\/li><li>Konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131ktan sonra basit bir dil bilgisi yap\u0131s\u0131 kullanmak ya da belli yanl\u0131\u015flar\u0131 tekrarlamaya devam etmek.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 konu\u015fmada zorluk<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 konu\u015fma ba\u015flatmada, s\u00fcrd\u00fcrmede ve sonland\u0131rmada \u00f6nemli sorunlar g\u00f6stermek: \u00d6rne\u011fin; bir kez konu\u015fmaya ba\u015flay\u0131nca konu\u015fmay\u0131 uzun bir monolog \u015feklinde s\u00fcrd\u00fcrmek ve kar\u015f\u0131s\u0131ndakilerin yorumlar\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmek.<\/li><li>Konu\u015fma konular\u0131nda se\u00e7icilik: Kendi favori konular\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki konularda \u00e7ok zor ve isteksiz olarak konu\u015fmak.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>S\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 ya da yinelenen dil kullanmak<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kendisine s\u00f6ylediklerini tekrarlamak.<\/li><li>Televizyondan duyduklar\u0131n\u0131 ya da kitaplardan okuduklar\u0131n\u0131, ili\u015fkisiz zamanlarda ve ba\u011flam d\u0131\u015f\u0131 olarak yinelemek.<\/li><li>Kendisinin uydurdu\u011fu ya da yaln\u0131zca kendisine anlam ifade eden s\u00f6zleri tekrarlamak.<\/li><li>A\u015f\u0131r\u0131 resm\u00ee ve didaktik konu\u015fma \u00f6zellikleri g\u00f6stermek.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Geli\u015fimsel d\u00fczeye uygun olmayan oyun<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Senaryolu oyunlarda s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k: Oyuncaklarla evcilik, okulculuk, doktorculuk vb. hayali oyunlar oynamamak.<\/li><li>Sembolik oyunlarda s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k: Bir nesneyi ba\u015fka bir nesne olarak (k\u00fcp\u00fc mikrofon olarak vb.) kullanarak oyun oynamamak.<\/li><li>Oyuncaklarla al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k bi\u00e7imlerde oynamak. \u00d6rne\u011fin; topu z\u0131platmak yerine s\u00fcrekli olarak bir eliyle vurmak, legolar\u0131 birbirine tak\u0131p bir \u015feyler yapmak yerine s\u0131raya dizmek vb.<\/li><li>Sosyal oyunlara ilgisizlik: K\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardayken, \u2018ce-e\u2019 vb. sosyal oyunlara kar\u015f\u0131 ilgi g\u00f6stermemek.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><br><strong>c. SINIRLI\/TEKRARLAYICI \u0130LG\u0130 VE DAVRANI\u015eLAR<\/strong><br><strong>S\u0131n\u0131rl\u0131 alanda, yo\u011fun ve s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 ilgilere sahip olmak<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>\u0130lgi tak\u0131nt\u0131lar\u0131: Baz\u0131 konulara kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 ilgi duymak ve ba\u015fka konular\u0131 d\u0131\u015flayarak s\u00fcrekli o konularla ilgili konu\u015fmak, okumak, ilgilenmek vb. istemek.<\/li><li>Baz\u0131 s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 konulara a\u015f\u0131r\u0131 ilgi duymak. \u00d6rne\u011fin; astrofizik, u\u00e7ak kazalar\u0131 ya da sulama sistemleri.<\/li><li>\u0130lgi duydu\u011fu konularla ilgili ince ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 an\u0131msamak: Kendi favori konular\u0131ndaki en ince ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 bile ezbere bilmek.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Belli d\u00fczen ve rutinlere ili\u015fkin a\u015f\u0131r\u0131 \u0131srarc\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Belli etkinlikleri her zaman belli bir s\u0131rayla yapmak istemek: \u00d6rne\u011fin, araban\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 hep ayn\u0131 s\u0131rayla kapatmak.<\/li><li>G\u00fcnl\u00fck rutinlerde de\u011fi\u015fiklik olmamas\u0131n\u0131 istemek. \u00d6rne\u011fin; eve gelirken hep ayn\u0131 g\u00fczergah\u0131 izlemek ya da eve geldi\u011finde \u00f6nce televizyonu a\u00e7\u0131p sonra tuvalete gitmek.<\/li><li>G\u00fcnl\u00fck ya\u015famdaki de\u011fi\u015fiklikler kar\u015f\u0131s\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 tepki g\u00f6stermek: En ufak bir de\u011fi\u015fiklik kar\u015f\u0131s\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 kayg\u0131lanmak ya da \u00f6fke n\u00f6beti ya\u015famak.<\/li><li>De\u011fi\u015fiklikleri daha kolay kabullenebilmek i\u00e7in meydana gelecek de\u011fi\u015fikliklerle ilgili \u00f6nceden bilgi sahibi olmaya gereksinim duymak.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Tekrarlay\u0131c\u0131 (kendini uyar\u0131c\u0131) davran\u0131\u015flar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>S\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 beden hareketleri: Parmak ucunda y\u00fcr\u00fcmek, \u00e7ok yava\u015f y\u00fcr\u00fcmek, kendi ekseni etraf\u0131nda d\u00f6nmek, durdu\u011fu yerde sallanmak, farkl\u0131 bir beden duru\u015funa sahip olmak vb.<\/li><li>S\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 el hareketleri: Ellerini sallamak, parmaklar\u0131n\u0131 g\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcnde hareket ettirmek, ellerini farkl\u0131 bi\u00e7imlerde tutmak vb.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Nesnelerle ilgili s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 ilgiler ve tak\u0131nt\u0131lar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Nesneleri s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 ama\u00e7larla kullanmak: \u00d6rne\u011fin, oyuncak araban\u0131n tekerleklerini \u00e7evirmek ya da oyuncak bebe\u011fin g\u00f6zlerini a\u00e7\u0131p kapamak vb. davran\u0131\u015flar\u0131 tekrar tekrar yapmak.<\/li><li>Nesnelerin duyusal \u00f6zellikleriyle a\u015f\u0131r\u0131 ilgilenmek: \u00d6rne\u011fin, eline ald\u0131\u011f\u0131 her nesneyi koklamak ya da g\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcnde tutarak ve evirip \u00e7evirerek incelemek.<\/li><li>Hareket eden nesnelere a\u015f\u0131r\u0131 ilgi g\u00f6stermek: \u00d6rne\u011fin; tekerlek ya da pervane gibi d\u00f6nen nesnelere, akan su ya da yan\u0131p s\u00f6nen \u0131\u015f\u0131k gibi h\u0131zl\u0131 hareket eden g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere uzun s\u00fcrelerle bakmak.<\/li><li>Nesne tak\u0131nt\u0131lar\u0131: Baz\u0131 s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 nesneleri (bir silgi ya da k\u00fc\u00e7\u00fck bir zincir par\u00e7as\u0131 vb.) elinden b\u0131rakmak ya da g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnden ay\u0131rmak istememek.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><br><strong>2. RETT SENDROMU<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rett Sendromu, ilk defa Dr. Andreas Rett taraf\u0131ndan tan\u0131mlanm\u0131\u015f, Dr. Bengt Hagberg ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan 1983 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan raporla, bir hastal\u0131k olarak d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Rett Sendromu (RS), d\u00fcnyada \u00e7e\u015fitli \u0131rklarda ve etnik gruplarda, \u00f6zellikle k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen n\u00f6rolojik bir rahats\u0131zl\u0131kt\u0131r. Bu sendromun, erkeklerde de g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi bilinmektedir, fakat erkeklerde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu bebeklerde genellikle d\u00fc\u015f\u00fck, do\u011fum an\u0131nda \u00f6l\u00fcm veya anne karn\u0131nda erken \u00f6l\u00fcm gibi durumlar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<br>RS\u2019li \u00e7ocuklar, 6-18 ayl\u0131k olana kadar normal veya normale yak\u0131n bir geli\u015fim g\u00f6sterirler. Bu s\u00fcreden sonra \u00e7ocuk, ge\u00e7ici durgunluk veya gerileme s\u00fcrecine girer, ileti\u015fim kurma becerisini yitirir ve ellerini birbirine kenetler. Hemen ard\u0131ndan stereotipik el hareketleri, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f bozukluklar\u0131 ve kafa geli\u015fiminde g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclebilir bir yava\u015flama ortaya \u00e7\u0131kar. N\u00f6bet ge\u00e7irme, uyan\u0131kken d\u00fczensiz soluk al\u0131p verme gibi problemlerle de kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Rett Sendromu\u2019nun, otizm, beyin felci veya spesifik olmayan geli\u015fme bozukluklar\u0131nda oldu\u011fu gibi te\u015fhisi \u00e7ok zordur. D\u00fcnyada, \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re her 23 binde 1 do\u011fumdan, 10 binde 1 do\u011fuma kadar ula\u015fan oranlarda RS\u2019li k\u0131z \u00e7ocu\u011fu do\u011fmaktad\u0131r. Baz\u0131 \u00e7ocuklar konu\u015fma kabiliyetlerini yitirmeden \u00f6nce tek tek kelimeler kullanmaya ve kelime kombinasyonlar\u0131 yapmaya ba\u015flayabilirler. RS\u2019in \u015fiddetinin b\u00fct\u00fcn hastalar i\u00e7in zor oldu\u011funu tahmin etmek zor de\u011fildir. Apraxia (denge bozuklu\u011fu), en temel v\u00fccut hareketlerinin yerine getirilmesinde yetersizlik ve RS\u2019in sebep oldu\u011fu t\u00fcm engelli davran\u0131\u015flar\u0131n g\u00f6zlemlenebildi\u011fi durumdur. G\u00f6z\u00fcn sabit bak\u0131\u015f\u0131 ve konu\u015fma kabiliyeti de d\u00e2hil t\u00fcm v\u00fccut hareketlerine etki ederek \u00e7ocu\u011fun kontroll\u00fc \u015fekilde hareket etmesini zorla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Apraxia ve s\u00f6zel ileti\u015fim becerisinin eksikli\u011fi nedeniyle, zek\u00e2n\u0131n do\u011fruyu tayin etmesi de zorla\u015f\u0131r. \u00c7o\u011fu geleneksel test metotlar\u0131, ellerin kullan\u0131m\u0131na ve\/veya s\u00f6zel ileti\u015fime gereksinim duyar bu durum RS\u2019li bir \u00e7ocuk i\u00e7in belki de imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>RS\u2019te b\u00fcy\u00fcme genellikle yava\u015ft\u0131r, bir\u00e7ok RS\u2019li bayan ya\u015f\u0131na g\u00f6re olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcnmektedir. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, doymak bilmez bir i\u015ftahlar\u0131 varm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fclmelerine ra\u011fmen bir\u00e7o\u011funun orta dereceden \u00fcst s\u0131n\u0131ra kadar de\u011fi\u015febilen oranlarda yetersiz beslenme problemi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Buna; yutma zorlu\u011fu, yetersiz besin giri\u015fi, enerjinin dengesiz harcanmas\u0131 veya v\u00fccudun besleyici g\u0131dalardan yeteri kadar yararlanamamas\u0131 gibi problemler neden olmaktad\u0131r. Bu gibi durumlarda, kilo almas\u0131na ve boyunun uzamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak, dikkatini ve etkile\u015fimini geli\u015ftirecek tamamlay\u0131c\u0131 bir beslenme program\u0131 (a\u011f\u0131z yoluyla y\u00fcksek kalori\/kilo ald\u0131rma diyetleri, NG t\u00fcp\u00fc veya gastrostomy butonu) uygulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn bu zorluklara ra\u011fmen, Rett Sendrom\u2019lu bir hasta orta ya\u015flar\u0131na, hatta daha ileri ya\u015flara kadar \u00f6\u011frenmeye devam edebilir, ailesi ve arkada\u015flar\u0131yla iyi vakit ge\u00e7irebilir. B\u00fct\u00fcn duygular hakk\u0131nda tecr\u00fcbe sahibidirler, evde veya topluluk aras\u0131nda sosyal, e\u011fitim veya e\u011flence ama\u00e7l\u0131 aktivitelere kat\u0131ld\u0131klar\u0131nda, ho\u015f ve \u00e7ekici ki\u015filiklerini g\u00f6sterirler.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>3. \u00c7OCUKLU\u011eUN DEZ\u0130NTEGRAT\u0130F BOZUKLU\u011eU<\/strong><br>\u00c7ocuklu\u011fun dezintegratif bozuklu\u011fu olan \u00e7ocuklarda do\u011fumdan itibaren en az iki y\u0131l tamamen normal geli\u015fim kaydedilir. Belirtiler s\u0131kl\u0131kla 3-4 ya\u015f aras\u0131 g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flar. Bu tan\u0131y\u0131 koyabilmek i\u00e7in belirtilerin 10 ya\u015ftan \u00f6nce geli\u015fmi\u015f olmas\u0131 gerekir. A\u011f\u0131r mental retardasyonla ve lokodistrofiyle (ilerleyici \u00e7ocuk n\u00f6rolojisi hastal\u0131klar\u0131) birlikte g\u00f6r\u00fclmektedir. Ayr\u0131ca epilepsiye rastlama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da s\u0131kt\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7 ani veya dereceli olabilir. \u0130lk bulgular, aktivitede art\u0131\u015f, huzursuzluk ve anksiyetedir. Daha sonra konu\u015fma ve di\u011fer yetilerde kay\u0131plar kaydedilir, klinik tablo platoya eri\u015fir ve sonraki geli\u015fim s\u0131n\u0131rl\u0131 olabilir. E\u011fer ilerleyici bir n\u00f6rolojik bozuklu\u011fun sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yorsa klinik tablo k\u00f6t\u00fcle\u015fme hatta \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanabilir. Bu psikoza \u201cheller demans\u0131\u201d veya \u201cinfantil demans\u201d da denilmektedir. Otizmdeki gerilemeyle ili\u015fkisi tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Genelde, n\u00f6roloji kliniklerinde yatakl\u0131 tetkiklerle te\u015fhis edilir.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>4. ASPERGER BOZUKLU\u011eU<\/strong><br>Asperger Sendromunda, tipik olarak otizmli bireylerde g\u00f6r\u00fclen sosyal ili\u015fki ve ileti\u015fim sorunlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra s\u0131n\u0131rl\u0131 ilgi alan\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00c7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 konularda ve dar \u00e7er\u00e7eveli alanlarda derin bilgilere sahiplerdir, bu nedenle bu \u00e7ocuklara &#8220;k\u00fc\u00e7\u00fck profes\u00f6r&#8221; yak\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131l\u0131r. Otizmden farkl\u0131 olarak zaman\u0131nda konu\u015fmaya ba\u015flarlar; a\u015f\u0131r\u0131 bilgi\u00e7lik ve el becerilerinde \u00f6zel sorunlar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu \u00e7ocuklar normal veya \u00fcst\u00fcn zek\u00e2ya sahiptirler. Mekanik oyuncaklara \u00e7ok d\u00fc\u015fk\u00fcnd\u00fcrler ve ilgi alan\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 olan insanlarla daha iyi yak\u0131nl\u0131k kurarlar. Ama\u00e7s\u0131zca birtak\u0131m nesneleri toplayabilirler, \u00f6z bak\u0131m sorunlar\u0131 yoktur. Eri\u015fkinlikte ise kurallara s\u0131k\u0131ca ba\u011fl\u0131, so\u011fuk ve mesafeli insanlar olarak tan\u0131n\u0131rlar. Bu bireylerin sosyal hayat\u0131nda, genelde bir tane \u00e7ok yak\u0131n arkada\u015flar\u0131 vard\u0131r ve bu ki\u015finin de s\u0131kl\u0131kla dar, k\u0131s\u0131tl\u0131 ilgi alan\u0131 vard\u0131r. Duygusal hayat\u0131nda hep ak\u0131lc\u0131 ve heyecans\u0131z yorumlamalara sahiptir, davran\u0131\u015f sorunlar\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir, jest, mimik ve v\u00fccut dilini kullanmada sorunlar\u0131 vard\u0131r. [Frith, 1991]. Bu sendromda genetik ili\u015fki s\u0131kl\u0131kla baba ve o\u011ful aras\u0131nda kurulur. Otizm ve Asperger Sendromu birbirine d\u00f6n\u00fc\u015febilir bir nitelik ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Asperger Sendromu\u2019nun klinik \u00f6zellikleri \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir: Normal dil geli\u015fimi, normal zek\u00e2 ve hatta bazen \u00fcst\u00fcn zek\u00e2ya sahip olma, beceriksizlik, bilgi\u00e7\u00e7e, ders veriyormu\u015f gibi konu\u015fma tarz\u0131, antisosyal \u015fiddet i\u00e7eren davran\u0131\u015flar g\u00f6r\u00fclmektedir. G\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 1000\u2019de 1\u2019dir. Erkeklerde 2-4 kat daha fazlad\u0131r. Tan\u0131 genelde 5 ya\u015f civar\u0131nda konabilir. Dikkat Eksikli\u011fi ve Hiperaktivite Bozuklu\u011fu ve depresyonla e\u015f zamanl\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00d6zellikle dede ve babalardan ailevi ge\u00e7i\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>5. BA\u015eKA T\u00dcRL\u00dc ADLANDIRILAMAYAN YAYGIN GEL\u0130\u015e\u0130MSEL BOZUKLUK (AT\u0130P\u0130K OT\u0130ZM)<\/strong><br>Atipik otizm, dil ve sosyal ileti\u015fimle ilgili sorunlar, dilin amaca y\u00f6nelik kullan\u0131m\u0131ndaki sorunlar, a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7ekingenlik, a\u015f\u0131r\u0131 utanga\u00e7l\u0131k, g\u00fcndelik ve \u00f6zel ya\u015fam\u0131nda belli ilkelere a\u015f\u0131r\u0131 kat\u0131 yakla\u015f\u0131m ve ba\u011fl\u0131l\u0131k gibi durumlarla ili\u015fkili olarak g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nabilir. Baz\u0131 ki\u015filik tipleri ve bozukluklar\u0131 (\u015fizoid ki\u015filik, \u015fizotipal ki\u015filik, \u00e7ekingen ki\u015filik) yine atipik otizmle ili\u015fkili olabilir, fakat farklar vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u015fizoid ki\u015filikler toplumsal ili\u015fkileri anlar, \u00f6zellikle istemezler. Buna kar\u015f\u0131n otizmli bireylerde ili\u015fki kurma arzusu oldu\u011fu, ama beceremedikleri ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Atipik otizmle tipik otizm aras\u0131ndaki farklar olduk\u00e7a tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmalar ve sonu\u00e7lar\u0131 yeterli olmasa da elde edilen belli bulgular vard\u0131r. Tipik otizmde, tan\u0131 kal\u0131c\u0131d\u0131r. Hafiften a\u011f\u0131ra giden bir yelpazesi vard\u0131r. Dil sorunu baz\u0131 olgularda d\u00fczelir, ama \u00e7o\u011fu kez kal\u0131c\u0131d\u0131r. Kendine zarar verme davran\u0131\u015f\u0131 s\u0131kt\u0131r. Ya\u015f, cins, ailede benzer durum \u00f6zellikleri ve ileti\u015fim sorunu temelde atipik otizmle ayn\u0131d\u0131r. Stereotipilerin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, s\u0131kl\u0131\u011f\u0131, \u015fiddeti k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flarda atipik otizmle ayn\u0131 olabilir ve ilerleyen ya\u015fa ra\u011fmen de\u011fi\u015fmeden kal\u0131c\u0131 olabilir. Zek\u00e2 en a\u011f\u0131rdan en hafife kadar de\u011fi\u015fen d\u00fczeylerde geri olabilir. Dar ilgi alan\u0131, tak\u0131nt\u0131l\u0131 davran\u0131\u015f, duysal belirtiler atipik otizmde g\u00f6r\u00fclenle ayn\u0131 olabilir. Ge\u00e7 y\u00fcr\u00fcyebilir. \u00d6z bak\u0131m sorunlar\u0131 belirgindir ve ilerleyen ya\u015fa ra\u011fmen kal\u0131c\u0131 olabilir. Buna kar\u015f\u0131n atipik otizmde ilerleyen ya\u015fla tan\u0131 de\u011fi\u015febilir ve bir ki\u015filik \u00f6zelli\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Otizm belirtileri zamanla kaybolabilir; iyi e\u011fitimle ve elveri\u015fli \u015fartlarda tamamen normale d\u00f6nebilir. A\u011f\u0131r formu yoktur ve hafif otizmden ayr\u0131lmas\u0131 zordur. Bu nedenle normal geli\u015fimin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Otizme \u00f6zg\u00fc davran\u0131\u015flar belirli durumlarda (zorlanma) a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kacak \u015fekilde maskelenebilir veya de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler alt\u0131nda gizlenebilir (yalanc\u0131 d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fckl\u00fck vb.). Mizah\u0131 anlama ve olu\u015fturmada, kar\u015f\u0131 cinsle ili\u015fki ba\u015fta olmak \u00fczere insan ili\u015fkilerinde hep ciddi sorunlar ya\u015fan\u0131r. Dil sorunu varsa k\u0131sa s\u00fcrelidir; sonu\u00e7 olarak d\u00fczg\u00fcn gramer ve fonoloji ile konu\u015furlar. Kendine zarar verici davran\u0131\u015f g\u00f6r\u00fclmez. Belirtiler \u015fiddet ve bir araya geli\u015f yo\u011funlu\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan, toplumsal yasay\u0131\u015f ve d\u00fczeni bozacak \u015fekilde belli bir s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015fmaz. Genel geli\u015fim e\u011frisi elveri\u015fli \u015fartlar alt\u0131nda d\u00fczelme y\u00f6n\u00fcndedir. \u00d6\u011frenme sorunlar\u0131 olabilir ve okul sorunlar\u0131 ya\u015fan\u0131r. Stereotipik (tekrarlay\u0131c\u0131) hareketler ilerleyen ya\u015fla sebat etmez. Dar ve yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f bir ilgi alan\u0131 vard\u0131r, ancak toplumsal a\u00e7\u0131dan daha anlaml\u0131 bir konuda (mesle\u011finde vb.) bu durum ba\u015far\u0131ya neden olabilir. Tak\u0131nt\u0131l\u0131 davran\u0131\u015f, rit\u00fceller atipik otizmde daha belirgin olabilir. Panik ataklar s\u0131k g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Program, Yayg\u0131n Geli\u015fimsel Bozukluklar tan\u0131 grubu i\u00e7erisinde yer alan her ya\u015ftaki bireyin geli\u015fimsel \u00f6zellikleri, e\u011fitim ihtiya\u00e7lar\u0131 ve \u00f6ncelikleri dikkate al\u0131narak haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. PROGRAMIN GENEL AMA\u00c7LARIBu program ile bireylerin; \u0130\u015flevsel becerilerin kazand\u0131r\u0131lmas\u0131na [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"inline_featured_image":false},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.elazigelitozelegitim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1242"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.elazigelitozelegitim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.elazigelitozelegitim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.elazigelitozelegitim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.elazigelitozelegitim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1242"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.elazigelitozelegitim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1242\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.elazigelitozelegitim.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1242"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}